İleri Glikasyon Son Ürünleri

İçindekiler

İLERİ GLİKASYON SON ÜRÜNLERİ
Kan AGE düzeyleri ne zaman yükselir?
AGE’leri HbA1c’den ayıran özellikler nelerdir?
AGE’ler neden zararlıdır?
Kan AGE düzeyini nasıl ortaya koyabiliriz?
Tedavi hedefi düşük AGE değerleri olmalıdır!

İLERİ GLİKASYON SON ÜRÜNLERİ

İleri glikasyon son ürünleri (AGEs), hücre yaşlanma süreci için risk molekülleridir.

Vücudumuzdaki yapı taşları (protein, lipit ve nükleik asitler), fruktoz, galaktoz ve glukoz gibi monosakkaritlerle glikasyona uğrarlar. Glikasyon geri dönüşümsüz bir süreç olup spontan (nonenzimatik) olarak gerçekleşir ve ileri glikasyon son ürünleri (AGEs)’nin oluşumu ile sonlanır. AGE’ler vücut hücre ve dokularında birikerek diğer protein ve lipit molekülleri ile çapraz bağlar yapar bu yapıların inaktivasyon ve fonksiyon bozukluğuna yol açarlar.

Kan AGE düzeyleri ne zaman yükselir?

Öncelikle endojen olarak oluşan AGE’ler ile ekzojen olarak absorbe edilen AGE’ler ayırt edilmelidir.

Endojen oluşum, kan şekerinin uzun süreli yüksek seyretmesi (kronik hiperglisemi) sonucu gerçekleşir. Fruktoz glukozdan daha güçlü şekilde AGE oluşumu sağlar [1].

Tahıllar ve özellikle buğdayın da AGE oluşumuna yol açtığı bilinmektedir. Buğdayın yapısında bulunan amilopektin A amilazlar tarafından hızla sindirilip emildiğinden kan glukozunun yükselmesine neden olur. Oksidatif stres ve inflamasyonun endojen AGE formasyonunu belirgin biçimde arttırdığına dair çalışmalar mevcuttur [2].

Organizmada AGE’ler sadece endojen olarak oluşmazlar, dışarıdan gıdalarla da alınıp absorbe edilebilirler. Et, salam-sosis, pastırma ve hatta peynirler AGE içeren ürünlerdir. Öncelikle gril yapma, kızartma ve yağda kızartma ile uzun süreli yüksek ısıda pişirme işlemleri AGE miktarını misliyle artırabilir. Genel olarak birçok doymuş yağ asidi içeren gıdalar AGE açısından zengindir.

AGE’leri HbA1c’den ayıran özellikler nelerdir?

HbA1c, endojen olarak oluşan glikasyon ürünlerinden biridir ve hemoglobin molekülünün glikasyonunu gösterir. HbA1c, diyabet tanısı koymak için kullanılan bir test olmasının yanı sıra diyabetik bireylerde hastalığın takibi için de kullanılır ve dolaylı olarak son 8-10 haftalık kan glukoz düzeyi hakkında bilgi verir. Kuşkusuz toplam glikasyon ürünlerinin değerlendirilmesi için AGE’ler daha uygundur. Çünkü AGE düzeyleri ölçümü ile hem dışarıdan alınıp absorbe edilen glikasyon ürünleri hem de endojen olarak glikasyona uğrayan tüm protein ve nükleik asitlerin glikasyon ürünleri tespit edilir. Ayrıca AGE testi, glukozla birlikte fruktoz ve galaktoz ile oluşan glikasyon ürünlerini de ortaya koyar.

AGE’ler neden zararlıdır?

Glikasyon süreci ve sonunda oluşan ileri glikasyon ürünleri, birçok hastalığın ve hastalık komplikasyonlarının oluşmasında kök nedendir. Bunlara örnek olarak, Tip 2 Diyabet, kalp-damar hastalıkları [3], osteoporoz [4], artrit [5] sayılabilir. Neden olarak bir yandan glikasyonun önemli düzenleyici enzimler ve membran sistemlerinin işlevselliğini bozduğu, diğer yandan da AGE’lerin önemli metabolik süreçleri etkilediği varsayılmaktadır. AGE’ler inflamatuvar hücreler üzerindeki AGE reseptörlerine [RAGE] bağlanıp NFκB artışı yaratarak sistemik inflamasyon ve oksidatif strese yol açarlar. Yine monosit ve makrofajlardan, interlökin-1, interlökin-6, TNF-α ve IGF-1 (insulin-like growth-factor-1) sekresyonunu aktive eder [6, 7]. Endotel hücrelerde sentezlenen VCAM-1 ve ICAM-1 gibi adezyon molekülleri ise endotelyal inflamasyona neden olur. AGE’ler, indüklenebilir NO sentaz (iNOS)’ın aktivasyonuna yol açarak nitrozatif strese sebep olurlar. Yukarıda adı geçen tüm mediatörler insülin direncinin artışına bu da hipergliseminin şiddetlenmesine ve tehlikeli bir kısır döngünün indüklenmesine yol açar. NFκB aktivasyonu AGE’nin proinflamatuvar etkisini artıran RAGE’nin hücre ekspresyonunu artırır.

Diyabet ve Alzheimer hastalığındaki nöropati patogenezinde sinir hücrelerinin myelin kılıflarının glikasyonunun yer bulduğu birçok çalışma vardır [9, 10]. AGE içeriği yüksek gıda ve içecekler, damarlarda fonksiyon bozukluğuna yol açarlar ve kalp-damar sistemi üzerinde oluşturdukları hasar uzun döneme yayılır [11]. Metabolizma üzerindeki olumsuz etkilerini ise öncelikli olarak lipidler, amino asitler, enzimler, hormonlar (örn. insülin) ve/veya büyüme faktörleri gibi çok sayıdaki kısa ömürlü yapıların glikasyonu yoluyla gösterirler.

TC Kimlik No	:	Doktor	:
Hasta Adı	:	Lab. Ref. No	:
Cinsiyet	:	Kabul Tarihi	:
Doğum Tarihi	:	Rapor Onay Tarihi	:
Kayıt No	:	Örnek Türü	:
Test	Sonuç	Birim	Referans
AGE	146	μg/mL	<102
Açıklama: Yüksek İleri Glikasyon Son Ürünleri (Advanced Glycation End Products [AGE]), artmış endojen oluşumun ve/veya ekzojen absorbsiyonun sonucudur. Endojen AGE oluşumu vücut proteinlerinin fruktoz, galaktoz ve eser miktarda da glukoz ile glikasyonu sonucu oluşur. Glikasyon oksidatif stres ve kronik inflamasyon tarafından yönlendirilir. Önemli ekzojen kaynaklar yüksek glisemik indekse sahip gıdalar ve özellikle de fruktoz açısından zengin olan gıdalar, tahıllar, et ürünleri ve peynirdir. Öncelikle gril yapma, kızartma ve yağda kızartma ile uzun süreli pişirme işlemleri AGE içeriğini artırabilir. Genel olarak birçok doymuş yağ asidi içeren gıdalar AGE açısından zengindir.

Şekil 3: AGE testi rapor örneği

Kan AGE düzeyini nasıl ortaya koyabiliriz?

AGE testi ELISA yöntemi ile yüksek hassasiyette tespit edilmektedir.

Az miktarda kan örneği yeterli olmaktadır. Örnek p.tesi, salı, çarşamba ve perşembe günleri saat 12.00’ye kadar alınmalıdır. Sonuç 1 hafta gibi bir süre içinde üretilir.

Tedavi hedefi düşük AGE değerleri olmalıdır!

Serum AGE düzeyinin düşürülmesi hipergliseminin düzelmesini ve oksidatif stres ile kronik inflamasyonun azalmasını sağlar. Bunun sağlanması için beslenme alışkanlıklarının yeniden düzenlenmesi önemlidir.

AGE düzeyinin bilinmesi beslenme düzenlenmesine ilişkin hastanın motive edilmesini de sağlayacaktır. Et, salam-sosis, pastırma ve peynir ile yüksek glisemik indekse sahip tüm gıdaların yanı sıra buğday ve diğer tahıllara da dikkat edilir zira tahıl ürünlerinin tüketilmesi (kepekli un ürünleri de dahil) kan glukoz düzeyinin belirgin şekilde artmasını sağlamaktadır.

Kaynaklar

Sakai M,: Experimental studies on the role of fructose in the development of diabetic complications. Kobe J Med Sci. 48:125-36, 2002

Schiekofer S. et al.: Acute hyperglycemia causes intracellular formation of CML and activation of ras, p42/44 MAPK, and nuclear factor kapa B in PBMCs. Diabetes 52: S.621– 633, 2003

Koschinsky T. et al.: An environmental risk factor in diabetic nephropathy. PNAS 94: S.6474-6479, 1997

Sanguineti R. et al.: Advanced Glycation End Products Play Adverse Proinflammatory Activities in Osteoporosis. Mediators of Inflammation 2014: S. 975872, 2014

Vlassara H et al. Recent progress in advanced glycation and diabetic vascular disease: role of advanced glycation end product receptors. Diabetes 45: 65-66, 1996

Chuah et al.: Receptor for Advanced Glycation End Products and Its Involvement in Inflammatory Diseases. Int J Inflammation 2013: S.403460, 2013

Ott C. et al. Role of advanced glycation end products in cellular signaling. Redox biology 2: S.411–429, 2014

Wewer RM Arteriosclerosis and the two faces of endothelial nitricoxide synthetase. Circulation 97:108-112, 1998

Singh V. P. et al.: Advanced Glycation End Products and Diabetic Complications. Kor J of Physiol & Pharmacol 18: S.1–14, 2014

Angeloni C.: Role of Methylglyoxal in Alzheimer‘s Disease. Bio Med Res Int S.238485, 2014

Uribarri J et al.: Single oral challenge by advanced glycation end products acutely impairs endot helial function in diabetic and nondiabetic subjects. Diabetes Care 30: 2579-2582, 2007