Endomisyum IgA antikor testi (EMA IgA), çölyak hastalığı ve dermatitis herpetiformis  (çölyak hastalığının cilt bulgusu) tanısında ve takibinde kullanılan bir kan testidir. Çölyak hastalığı; buğday, arpa ve çavdarda bulunan gluten adlı proteinin alımıyla bağışıklık sisteminin ince bağırsak mukozasına saldırması sonucu gelişen kronik bir otoimmün hastalıktır.

Endomisyum, kas liflerini çevreleyen ince bir bağ dokusu tabakasıdır. Çölyak hastalığında, gluten alımı sonrası gelişen otoimmün yanıt bu yapıların hedef alınmasına yol açar ve endomisyuma karşı IgA antikorları oluşur.

Endomisyum IgA (EMA IgA) testi, kanda bu antikorların varlığını ve düzeyini ölçer. Test indirekt immünfloresan (IFA) yöntemiyle yapılır ve bu yönüyle diğer çölyak seroloji testlerine kıyasla daha zahmetli, ancak çok daha özgül kabul edilir.

Endomisyum IgA (EMA IgA) testi kan örneği ile yapılır. Test öncesinde aç kalmaya gerek yoktur ve günün herhangi bir saatinde kan verilebilir. Testin doğru sonuç verebilmesi için kişinin gluten içeren gıdaları tüketmeye devam etmesi gerekir; testten önce glutensiz diyete başlanması yanlış negatif sonuca yol açabilir. Bu nedenle test mutlaka gluten içeren diyet altında yapılmalıdır. Tanı konulduktan sonra glutensiz diyete uyum, zamanla antikor düzeylerinin düşmesiyle izlenebilir.

EMA IgA testi genellikle aşağıdaki durumlarda önerilir:

• Çölyak hastalığı düşündüren klinik belirtileri olan bireyler
• tTG-IgA (Doku Transglutaminaz IgA) gibi tarama testleri pozitif çıkan hastalar
• Çölyak ve Dermatitis Herpetiformis tanısı
• Dermatitis herpetiformis ve çölyak hastalığı olan hastalarda glutensiz diyete uyumun izlenmesi

• Birinci derece akrabasında Çölyak hastalığı veya Dermatitis herpetiformis öyküsü olanlar
• Otoimmün hastalığı olan bireyler (Tip 1 diyabet, otoimmün tiroid hastalıkları gibi)
• Down sendromu, Turner sendromu olanlar

EMA IgA testi genellikle ilk basamak tarama testi değildir, ancak pozitifliği tanı açısından son derece değerlidir.

Endomisyum IgA düzeyinin yüksek veya pozitif çıkması, çölyak hastalığına dair güçlü bir bulgudur.
Yüksek EMA IgA şu durumları düşündürür:

• Çölyak hastalığı
• Gluten duyarlılığı olanlarda glutensiz diyete uymayan hastaları
• Dermatitis herpetiformis gibi çölyakla ilişkili durumları

EMA IgA düzeyleri, glutensiz diyete başlandıktan sonra zamanla düşer ve çoğu hastada negatifleşir. EMA IgA düzeyleri, diyet tedavisine başlandıktan sonra 6 ila 12 ay içinde azalmaya başlamalıdır. Bu nedenle, tedaviye uyumun izlenmesinde de dolaylı olarak kullanılabilir.
EMA IgA pozitifliği tek başına kesin tanı değildir. Çoğu hastada tanı, klinik bulgular ve gerektiğinde duodenal biyopsi ile kesinleştirilir.

EMA IgA’nın normal veya negatif olması, genellikle çölyak hastalığı olasılığının düşük olduğunu düşündürür. Ancak bu durum her zaman çölyak olmadığı anlamına gelmez.
Yanlış negatif sonuçlar şu durumlarda görülebilir:

• Hafif gluten duyarlılığına bağlı enteropatisi olan hastalar
• Kişi testten önce glutensiz diyet uygulamaya başlamışsa
• Selektif IgA eksikliği varsa

Bu gibi durumlarda klinik şüphe devam ediyorsa, farklı serolojik testler veya ileri değerlendirme gerekebilir.

EMA IgA pozitifliği, genellikle çölyak hastalığına eşlik eden belirtilerle birlikte görülür. Bu belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Gastrointestinal Belirtiler

• Kronik ishal veya kabızlık
• Karın ağrısı, şişkinlik ve gaz
• Yağlı ve kötü kokulu dışkı
• Kilo kaybı veya kilo alamama

Gastrointestinal Dışı (Sistemik) Belirtiler

• Tedaviye dirençli demir eksikliği anemisi
• Kronik yorgunluk ve halsizlik
• Osteoporoz ve kemik ağrıları
• Dermatitis herpetiformis (şiddetli kaşıntılı cilt döküntüsü)
• Baş ağrısı, periferik nöropati
• İnfertilite ve tekrarlayan gebelik kayıpları

Bazı bireylerde ise hiçbir belirti olmayabilir ve tanı rutin tarama testleri sırasında konulabilir.

Endomisyum IgA antikor testi, çölyak hastalığının tanısında en özgül serolojik testlerden biridir. Klinik bulgular ve diğer testlerle birlikte değerlendirildiğinde, erken tanı ve uygun tedaviye olanak sağlar.

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Celiac Disease Diagnosis
Mayo Clinic Laboratories – Endomysial Antibody, IgA
Celiac Disease Foundation – Diagnostic Guidelines
NHS Pathology Services – Endomysial IgA Antibody Testing
European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD)
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/celiac-disease/symptoms-causes/syc-20352220